Crni jasen: Difference between revisions
From Drveće govori
No edit summary |
No edit summary |
||
| Line 4: | Line 4: | ||
== Crni jasen (''Fraxinus ornus'') == | == Crni jasen (''Fraxinus ornus'') == | ||
<div style="max-width: 900px; font-family: 'Zing Rust', Georgia, serif; color: #000000;"> | |||
<div style="max-width: 900px | |||
<div style="display: flex; flex-wrap: wrap; flex-direction: row-reverse; gap: 20px; align-items: flex-start; margin-bottom: 15px;"> | |||
<div style=" | |||
'''Crni jasen''' (poznat i kao medni ili cvetni jasen) je manje listopadno drvo ili niski žbun iz porodice maslina. | <div style="flex: 1 1 280px; max-width: 320px; box-sizing: border-box;"> | ||
<div style="border: 1px solid #c8ccd1; background-color: #fdfaf1; padding: 5px; border-radius: 8px; box-sizing: border-box;"> | |||
<div style="text-align: center;">[[File:Crni jasen.jpg|class=mw-fill|style="width: 100%; height: auto; display: block;"|Crni jasen]]</div> | |||
<div style="padding: 8px; background: #fff9e6; border-radius: 5px; margin-top: 5px; color: #000000;"> | |||
<div style="text-align: center; font-weight: bold; font-size: 16px; margin-bottom: 3px;">Crni jasen</div> | |||
<div style="text-align: center; font-style: italic; font-size: 14px;">Fraxinus ornus L.</div> | |||
<hr style="border: 0; border-top: 1px solid #8d6e63; margin: 6px 0;"> | |||
<ul style="list-style: none; padding: 0; margin: 0; background: transparent !important; font-size: 14px;"> | |||
<li style="background: transparent !important;">'''Porodica:''' Oleaceae (Masline)</li> | |||
</ul> | |||
</div> | |||
</div> | |||
</div> | |||
<div style="flex: 2 1 320px; text-align: left;"> | |||
'''Crni jasen''' (poznat i kao medni ili cvetni jasen) je manje listopadno drvo ili niski žbun iz porodice maslina. | |||
=== 🌳 Morfologija i rast === | === 🌳 Morfologija i rast === | ||
* <span style="color: #000000 | * <span style="color: #000000;">'''Dimenzije:''' Mnogo je skromnijih dimenzija od belog jasena. Najčešće dostiže visinu od 10 do 15 metara. Razvija nisku, gustu, veoma razgranatu i okruglastu krošnju.</span> | ||
* <span style="color: #000000 | * <span style="color: #000000;">'''Kora:''' Skoro celog života ostaje karakteristično pepeljastosiva, glatka i nežna na dodir. Tek kod veoma starih stabala biva plitko i sitno ispucala pri samoj bazi.</span> | ||
* <span style="color: #000000 | * <span style="color: #000000;">'''Listovi:''' Složeni, neparno perasti, ali su listići primetno kraći, širi i jajastiji u odnosu na beli jasen. Na rubovima su sitno i tupo nazubljeni.</span> | ||
* <span style="color: #000000 | * <span style="color: #000000;">'''Pupoljci:''' Za razliku od ugljen-crnih pupoljaka belog jasena, zimski pupoljci crnog jasena su izrazito '''pepeljastosivi ili svetlosmeđi''' i prekriveni sitnim ljuskicama.</span> | ||
=== 🌸 Cvet i plod === | === 🌸 Cvet i plod === | ||
* <span style="color: #000000 | * <span style="color: #000000;">'''Cvetanje:''' Cveta u maju, '''uporedo sa listanjem ili odmah nakon njega'''. Cvetovi su bledo-beli, imaju nežne, uske latice i sakupljeni su u krupne, guste, uspravne metličaste cvasti na vrhovima grana. Šire intenzivan i slatkast miris, zbog čega privlače ogroman broj insekata (oprašuju ih pčele i bube, a ne vetar).</span> | ||
* <span style="color: #000000 | * <span style="color: #000000;">'''Plod:''' Krilate orašice koje su znatno uža, sitnije i kraće (oko 2–3 cm) nego kod belog jasena. U jesen sazrevaju i dobijaju sjajnu, tamnosmeđu boju.</span> | ||
=== 🌿 Uslovi za uzgoj i otpornost === | === 🌿 Uslovi za uzgoj i otpornost === | ||
<span style="color: #000000 | <span style="color: #000000;">Crni jasen je izrazito kserotermna vrsta – to znači da obožava toplotu, jako sunce i svetlost. Poseduje neverovatnu otpornost na sušu, letnju žegu i jake vetrove, što ga čini idealnim za pošumljavanje degradiranih i erodiranih terena, kao i za sadnju u sušnim gradskim zonama.</span> | ||
</div> | |||
</div> | |||
<div style="max-width: 600px; margin: 25px 0; padding: 15px; border: 1px solid #bcaaa4; border-left: 5px solid #8d6e63; background-color: #fffdf5; border-radius: 4px; color: #000000; | <div style="max-width: 600px; margin: 25px 0; padding: 15px; border: 1px solid #bcaaa4; border-left: 5px solid #8d6e63; background-color: #fffdf5; border-radius: 4px; color: #000000; box-shadow: 0 5px 10px rgba(0,0,0,0.1);"> | ||
<span style="font-size: 1.2em; margin-right: 8px;">🍯</span> '''Zanimljivost: Slatka jasenova „mana”''' | <span style="font-size: 1.2em; margin-right: 8px;">🍯</span> '''Zanimljivost: Slatka jasenova „mana”''' | ||
<p style="margin-top: 5px; color: #000000 | <p style="margin-top: 5px; color: #000000;">Kada se kora crnog jasena zaseče tokom leta, iz nje curi gust, slatkast sok koji se na vazduhu brzo stvrdne. Ovaj sok se u farmaciji i narodnoj medicini naziva '''mana''' (Manna). Sadrži visok procenat prirodnog šećera manitola i vekovima se koristi kao blago i bezbedno prirodno sredstvo za regulisanje probave, naročito kod dece.</p> | ||
</div> | </div> | ||
</div> | </div> | ||
</div> | </div> | ||
Revision as of 14:22, 21 June 2026
Crni jasen (Fraxinus ornus)
Crni jasen
Fraxinus ornus L.
- Porodica: Oleaceae (Masline)
Crni jasen (poznat i kao medni ili cvetni jasen) je manje listopadno drvo ili niski žbun iz porodice maslina.
🌳 Morfologija i rast
- Dimenzije: Mnogo je skromnijih dimenzija od belog jasena. Najčešće dostiže visinu od 10 do 15 metara. Razvija nisku, gustu, veoma razgranatu i okruglastu krošnju.
- Kora: Skoro celog života ostaje karakteristično pepeljastosiva, glatka i nežna na dodir. Tek kod veoma starih stabala biva plitko i sitno ispucala pri samoj bazi.
- Listovi: Složeni, neparno perasti, ali su listići primetno kraći, širi i jajastiji u odnosu na beli jasen. Na rubovima su sitno i tupo nazubljeni.
- Pupoljci: Za razliku od ugljen-crnih pupoljaka belog jasena, zimski pupoljci crnog jasena su izrazito pepeljastosivi ili svetlosmeđi i prekriveni sitnim ljuskicama.
🌸 Cvet i plod
- Cvetanje: Cveta u maju, uporedo sa listanjem ili odmah nakon njega. Cvetovi su bledo-beli, imaju nežne, uske latice i sakupljeni su u krupne, guste, uspravne metličaste cvasti na vrhovima grana. Šire intenzivan i slatkast miris, zbog čega privlače ogroman broj insekata (oprašuju ih pčele i bube, a ne vetar).
- Plod: Krilate orašice koje su znatno uža, sitnije i kraće (oko 2–3 cm) nego kod belog jasena. U jesen sazrevaju i dobijaju sjajnu, tamnosmeđu boju.
🌿 Uslovi za uzgoj i otpornost
Crni jasen je izrazito kserotermna vrsta – to znači da obožava toplotu, jako sunce i svetlost. Poseduje neverovatnu otpornost na sušu, letnju žegu i jake vetrove, što ga čini idealnim za pošumljavanje degradiranih i erodiranih terena, kao i za sadnju u sušnim gradskim zonama.
🍯 Zanimljivost: Slatka jasenova „mana”
Kada se kora crnog jasena zaseče tokom leta, iz nje curi gust, slatkast sok koji se na vazduhu brzo stvrdne. Ovaj sok se u farmaciji i narodnoj medicini naziva mana (Manna). Sadrži visok procenat prirodnog šećera manitola i vekovima se koristi kao blago i bezbedno prirodno sredstvo za regulisanje probave, naročito kod dece.
