Crni jasen: Difference between revisions
From Drveće govori
No edit summary |
No edit summary |
||
| Line 1: | Line 1: | ||
__NOTOC__ | __NOTOC__ | ||
<div style="background-color: #c4df96; padding: 25px; border-radius: 15px; border: 1px solid # | <div style="background-color: #c4df96; padding: 25px; border-radius: 15px; border: 1px solid #b3ce85; font-family: 'Zing Rust', Georgia, serif; color: #000000; line-height: 1.7;"> | ||
== Crni jasen (''Fraxinus ornus'') == | == Crni jasen (''Fraxinus ornus'') == | ||
<div style="max-width: 900px; text-align: left; | __NOTOC__ | ||
<div style="max-width: 900px; text-align: left; font-family: 'Zing Rust', Georgia, serif;"> | |||
{| style="float: right; width: 320px; max-width: 100%; margin: 0 0 20px 20px; border: 1px solid #c8ccd1; background-color: # | {| style="float: right; width: 320px; max-width: 100%; margin: 0 0 20px 20px; border: 1px solid #c8ccd1; background-color: #fdfaf1; padding: 5px; border-radius: 8px; box-sizing: border-box; color: #000000; font-family: 'Zing Rust', Georgia, serif;" | ||
| style="text-align: center;" | [[Datoteka:Fraxinus_ornus.jpg|300px|border|Raskošno cvetanje crnog jasena]] | | style="text-align: center;" | [[Datoteka:Fraxinus_ornus.jpg|300px|border|Raskošno cvetanje crnog jasena]] | ||
|- | |- | ||
| style="padding: 10px; background: # | | style="padding: 10px; background: #fff9e6; border-radius: 5px; color: #000000; font-family: 'Zing Rust', Georgia, serif;" | | ||
<div style="text-align: center; font-weight: bold; font-size: 1.2em; margin-bottom: 5px; color: #000000;">Crni jasen</div> | <div style="text-align: center; font-weight: bold; font-size: 1.2em; margin-bottom: 5px; color: #000000; font-family: 'Zing Rust', Georgia, serif;">Crni jasen</div> | ||
<div style="text-align: center; font-size: 1.1em; margin-bottom: 5px;">''Fraxinus ornus'' L.</div> | <div style="text-align: center; font-size: 1.1em; margin-bottom: 5px; color: #000000; font-family: 'Zing Rust', Georgia, serif;">''Fraxinus ornus'' L.</div> | ||
<hr style="border: 0; border-top: 1px solid # | <hr style="border: 0; border-top: 1px solid #8d6e63;"> | ||
* <span style="color: #000000;">'''Porodica:''' Oleaceae (Masline)</span> | * <span style="color: #000000; font-family: 'Zing Rust', Georgia, serif;">'''Porodica:''' Oleaceae (Masline)</span> | ||
* <span style="color: #000000;">'''Visina:''' 10–15 (20) m</span> | * <span style="color: #000000; font-family: 'Zing Rust', Georgia, serif;">'''Visina:''' 10–15 (20) m</span> | ||
* <span style="color: #000000;">'''Karakteristika:''' Sivi pupoljci i mirisni cvetovi</span> | * <span style="color: #000000; font-family: 'Zing Rust', Georgia, serif;">'''Karakteristika:''' Sivi pupoljci i mirisni cvetovi</span> | ||
|} | |} | ||
| Line 21: | Line 22: | ||
=== 🌳 Morfologija i rast === | === 🌳 Morfologija i rast === | ||
* <span style="color: #000000;">'''Dimenzije:''' Mnogo je skromnijih dimenzija od belog jasena. Najčešće dostiže visinu od 10 do 15 metara. Razvija nisku, gustu, veoma razgranatu i okruglastu krošnju.</span> | * <span style="color: #000000; font-family: 'Zing Rust', Georgia, serif;">'''Dimenzije:''' Mnogo je skromnijih dimenzija od belog jasena. Najčešće dostiže visinu od 10 do 15 metara. Razvija nisku, gustu, veoma razgranatu i okruglastu krošnju.</span> | ||
* <span style="color: #000000;">'''Kora:''' Skoro celog života ostaje karakteristično pepeljastosiva, glatka i nežna na dodir. Tek kod veoma starih stabala biva plitko i sitno ispucala pri samoj bazi.</span> | * <span style="color: #000000; font-family: 'Zing Rust', Georgia, serif;">'''Kora:''' Skoro celog života ostaje karakteristično pepeljastosiva, glatka i nežna na dodir. Tek kod veoma starih stabala biva plitko i sitno ispucala pri samoj bazi.</span> | ||
* <span style="color: #000000;">'''Listovi:''' Složeni, neparno perasti, ali su listići primetno kraći, širi i jajastiji u odnosu na beli jasen. Na rubovima su sitno i tupo nazubljeni.</span> | * <span style="color: #000000; font-family: 'Zing Rust', Georgia, serif;">'''Listovi:''' Složeni, neparno perasti, ali su listići primetno kraći, širi i jajastiji u odnosu na beli jasen. Na rubovima su sitno i tupo nazubljeni.</span> | ||
* <span style="color: #000000;">'''Pupoljci:''' Za razliku od ugljen-crnih pupoljaka belog jasena, zimski pupoljci crnog jasena su izrazito '''pepeljastosivi ili svetlosmeđi''' i prekriveni sitnim ljuskicama.</span> | * <span style="color: #000000; font-family: 'Zing Rust', Georgia, serif;">'''Pupoljci:''' Za razliku od ugljen-crnih pupoljaka belog jasena, zimski pupoljci crnog jasena su izrazito '''pepeljastosivi ili svetlosmeđi''' i prekriveni sitnim ljuskicama.</span> | ||
=== 🌸 Cvet i plod === | === 🌸 Cvet i plod === | ||
* <span style="color: #000000;">'''Cvetanje:''' Cveta u maju, '''uporedo sa listanjem ili odmah nakon njega'''. Cvetovi su bledo-beli, imaju nežne, uske latice i sakupljeni su u krupne, guste, uspravne metličaste cvasti na vrhovima grana. Šire intenzivan i slatkast miris, zbog čega privlače ogroman broj insekata (oprašuju ih pčele i bube, a ne vetar).</span> | * <span style="color: #000000; font-family: 'Zing Rust', Georgia, serif;">'''Cvetanje:''' Cveta u maju, '''uporedo sa listanjem ili odmah nakon njega'''. Cvetovi su bledo-beli, imaju nežne, uske latice i sakupljeni su u krupne, guste, uspravne metličaste cvasti na vrhovima grana. Šire intenzivan i slatkast miris, zbog čega privlače ogroman broj insekata (oprašuju ih pčele i bube, a ne vetar).</span> | ||
* <span style="color: #000000;">'''Plod:''' Krilate orašice koje su znatno uža, sitnije i kraće (oko 2–3 cm) nego kod belog jasena. U jesen sazrevaju i dobijaju sjajnu, tamnosmeđu boju.</span> | * <span style="color: #000000; font-family: 'Zing Rust', Georgia, serif;">'''Plod:''' Krilate orašice koje su znatno uža, sitnije i kraće (oko 2–3 cm) nego kod belog jasena. U jesen sazrevaju i dobijaju sjajnu, tamnosmeđu boju.</span> | ||
=== 🌿 Uslovi za uzgoj i otpornost === | === 🌿 Uslovi za uzgoj i otpornost === | ||
<span style="color: #000000;">Crni jasen je izrazito kserotermna vrsta – to znači da obožava toplotu, jako sunce i svetlost. Poseduje neverovatnu otpornost na sušu, letnju žegu i jake vetrove, što ga čini idealnim za pošumljavanje degradiranih i erodiranih terena, kao i za sadnju u sušnim gradskim zonama.</span> | <span style="color: #000000; font-family: 'Zing Rust', Georgia, serif;">Crni jasen je izrazito kserotermna vrsta – to znači da obožava toplotu, jako sunce i svetlost. Poseduje neverovatnu otpornost na sušu, letnju žegu i jake vetrove, što ga čini idealnim za pošumljavanje degradiranih i erodiranih terena, kao i za sadnju u sušnim gradskim zonama.</span> | ||
<div style="max-width: 600px; margin: 25px 0; padding: 15px; border: 1px solid #bcaaa4; border-left: 5px solid #8d6e63; background-color: # | <div style="max-width: 600px; margin: 25px 0; padding: 15px; border: 1px solid #bcaaa4; border-left: 5px solid #8d6e63; background-color: #fffdf5; border-radius: 4px; color: #000000; font-family: 'Zing Rust', Georgia, serif;"> | ||
<span style="font-size: 1.2em; margin-right: 8px;">🍯</span> '''Zanimljivost: Slatka jasenova „mana”''' | <span style="font-size: 1.2em; margin-right: 8px;">🍯</span> '''Zanimljivost: Slatka jasenova „mana”''' | ||
<p style="margin-top: 5px; color: # | <p style="margin-top: 5px; color: #000000; font-family: 'Zing Rust', Georgia, serif;">Kada se kora crnog jasena zaseče tokom leta, iz nje curi gust, slatkast sok koji se na vazduhu brzo stvrdne. Ovaj sok se u farmaciji i narodnoj medicini naziva '''mana''' (Manna). Sadrži visok procenat prirodnog šećera manitola i vekovima se koristi kao blago i bezbedno prirodno sredstvo za regulisanje probave, naročito kod dece.</p> | ||
</div> | </div> | ||
Revision as of 17:05, 8 June 2026
Crni jasen (Fraxinus ornus)
| 300px|border|Raskošno cvetanje crnog jasena |
|
Crni jasen
Fraxinus ornus L.
|
Crni jasen (poznat i kao medni ili cvetni jasen) je manje listopadno drvo ili niski žbun iz porodice maslina.
🌳 Morfologija i rast
- Dimenzije: Mnogo je skromnijih dimenzija od belog jasena. Najčešće dostiže visinu od 10 do 15 metara. Razvija nisku, gustu, veoma razgranatu i okruglastu krošnju.
- Kora: Skoro celog života ostaje karakteristično pepeljastosiva, glatka i nežna na dodir. Tek kod veoma starih stabala biva plitko i sitno ispucala pri samoj bazi.
- Listovi: Složeni, neparno perasti, ali su listići primetno kraći, širi i jajastiji u odnosu na beli jasen. Na rubovima su sitno i tupo nazubljeni.
- Pupoljci: Za razliku od ugljen-crnih pupoljaka belog jasena, zimski pupoljci crnog jasena su izrazito pepeljastosivi ili svetlosmeđi i prekriveni sitnim ljuskicama.
🌸 Cvet i plod
- Cvetanje: Cveta u maju, uporedo sa listanjem ili odmah nakon njega. Cvetovi su bledo-beli, imaju nežne, uske latice i sakupljeni su u krupne, guste, uspravne metličaste cvasti na vrhovima grana. Šire intenzivan i slatkast miris, zbog čega privlače ogroman broj insekata (oprašuju ih pčele i bube, a ne vetar).
- Plod: Krilate orašice koje su znatno uža, sitnije i kraće (oko 2–3 cm) nego kod belog jasena. U jesen sazrevaju i dobijaju sjajnu, tamnosmeđu boju.
🌿 Uslovi za uzgoj i otpornost
Crni jasen je izrazito kserotermna vrsta – to znači da obožava toplotu, jako sunce i svetlost. Poseduje neverovatnu otpornost na sušu, letnju žegu i jake vetrove, što ga čini idealnim za pošumljavanje degradiranih i erodiranih terena, kao i za sadnju u sušnim gradskim zonama.
🍯 Zanimljivost: Slatka jasenova „mana”
Kada se kora crnog jasena zaseče tokom leta, iz nje curi gust, slatkast sok koji se na vazduhu brzo stvrdne. Ovaj sok se u farmaciji i narodnoj medicini naziva mana (Manna). Sadrži visok procenat prirodnog šećera manitola i vekovima se koristi kao blago i bezbedno prirodno sredstvo za regulisanje probave, naročito kod dece.
