Gorski javor: Difference between revisions
From Drveće govori
No edit summary |
No edit summary |
||
| Line 4: | Line 4: | ||
== Gorski javor (''Acer pseudoplatanus'') == | == Gorski javor (''Acer pseudoplatanus'') == | ||
<div style="max-width: 900px | <div style="max-width: 900px; color: #000000;"> | ||
<div style="display: flex; flex-wrap: wrap; flex-direction: row-reverse; gap: 20px; align-items: flex-start; margin-bottom: 15px;"> | |||
<div style=" | |||
| | <div style="flex: 1 1 280px; max-width: 320px; box-sizing: border-box;"> | ||
<div style="border: 1px solid #c8ccd1; background-color: #ffffff; padding: 5px; border-radius: 8px; box-sizing: border-box;"> | |||
<div style="text-align: center;">[[File:Gorski javor d.jpg|class=mw-fill|style="width: 100%; height: auto; display: block;"|Gorski javor]]</div> | |||
<div style="padding: 8px; background: #efebe9; border-radius: 5px; margin-top: 5px; color: #000000;"> | |||
<div style="text-align: center; font-weight: bold; font-size: 16px; margin-bottom: 3px;">Gorski javor</div> | |||
<div style="text-align: center; font-size: 14px;">Acer pseudoplatanus L.</div> | |||
<hr style="border: 0; border-top: 1px solid #bcaaa4; margin: 6px 0;"> | |||
<ul style="list-style: none; padding: 0; margin: 0; background: transparent !important; font-size: 14px;"> | |||
<li style="background: transparent !important;">'''Porodica:''' Sapindaceae (ranije Aceraceae)</li> | |||
</ul> | |||
</div> | |||
</div> | |||
</div> | |||
'''Gorski javor''' (poznat i kao javor glunac) je gorostas među javorima i jedno od najvrednijih plemenitih lišćarskih stabala naših planinskih šuma. | <div style="flex: 2 1 320px; text-align: left;"> | ||
'''Gorski javor''' (poznat i kao javor glunac) je gorostas među javorima i jedno od najvrednijih plemenitih lišćarskih stabala naših planinskih šuma. U prirodi se ponekad sreće i forma '''f. purpureum''', kod koje je naličje listova upadljivo obojeno purpurno-crvenom bojom, za razliku od osnovne vrste čije je naličje bledo ili plavičasto-zeleno. | |||
=== 🌳 Morfologija i rast === | === 🌳 Morfologija i rast === | ||
* <span style="color: #000000;">'''Dimenzije:''' Može da naraste impresivnih 30 do 40 metara u visinu, sa prečnikom debla koji kod starih primeraka prelazi 2 metra. Razvija široku, visoku i kupolastu krošnju.</span> | * <span style="color: #000000;">'''Dimenzije:''' Može da naraste impresivnih 30 do 40 metara u visinu, sa prečnikom debla koji kod starih primeraka prelazi 2 metra. Razvija široku, visoku i kupolastu krošnju.</span> | ||
* <span style="color: #000000;">'''Kora:''' Veoma je specifična. U mladosti je glatka i svetlosiva, dok u starosti počinje da se ljušti u velikim, tankim ljuskama (slično kao kod platana), otkrivajući narandžasto-smeđe slojeve ispod.</span> | * <span style="color: #000000;">'''Kora:''' Veoma je specifična. U mladosti je glatka i svetlosiva, dok u starosti počinje da se ljušti u velikim, tankim ljuskama (slično kao kod platana), otkrivajući narandžasto-smeđe slojeve ispod.</span> | ||
</div> | |||
</div> | |||
<div style="display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 20px; align-items: flex-start; margin-top: 20px;"> | |||
<div style="flex: 1 1 280px; max-width: 320px; box-sizing: border-box;"> | |||
<div style="border: 1px solid #c8ccd1; background-color: #ffffff; padding: 5px; border-radius: 8px; box-sizing: border-box;"> | |||
<div style="text-align: center;">[[File:Gorski javor l2.jpg|class=mw-fill|style="width: 100%; height: auto; display: block;"|List gorskog javora]]</div> | |||
<div style="padding: 5px; text-align: center; font-style: italic; font-size: 0.9em; color: #000000; background: #efebe9 !important;">List gorskog javora</div> | |||
</div> | |||
</div> | |||
<div style="flex: 2 1 300px; color: #000000;"> | |||
* <span style="color: #000000;">'''Listovi:''' Krupni su, podeljeni na 5 plitkih režnjeva čije su ivice tupo nazubljene. Lice lista je tamnozeleno, dok je naličje karakteristično bledo ili plavičasto-zeleno (kod nekih varijeteta čak i purpurno). Za razliku od mleča, peteljka gorskog javora '''ne sadrži''' mlečni sok.</span> | * <span style="color: #000000;">'''Listovi:''' Krupni su, podeljeni na 5 plitkih režnjeva čije su ivice tupo nazubljene. Lice lista je tamnozeleno, dok je naličje karakteristično bledo ili plavičasto-zeleno (kod nekih varijeteta čak i purpurno). Za razliku od mleča, peteljka gorskog javora '''ne sadrži''' mlečni sok.</span> | ||
=== 🌸 Cvet i plod === | === 🌸 Cvet i plod === | ||
* <span style="color: #000000;">'''Cvetanje:''' Cveta u maju, tek nakon što potpuno izlista. Cvetovi su žućkastozeleni i sakupljeni u krupne, viseće grozdaste cvasti, što ga jasno razlikuje od javora mleča čije su cvasti uspravne.</span> | * <span style="color: #000000;">'''Cvetanje:''' Cveta u maju, tek nakon što potpuno izlista. Cvetovi su žućkastozeleni i sakupljeni u krupne, viseće grozdaste cvasti, što ga jasno razlikuje od javora mleča čije su cvasti uspravne.</span> | ||
</div> | |||
</div> | |||
<div style="display: flex; flex-wrap: wrap; flex-direction: row-reverse; gap: 20px; align-items: flex-start; margin-top: 20px;"> | |||
<div style="flex: 1 1 280px; max-width: 320px; box-sizing: border-box;"> | |||
<div style="border: 1px solid #c8ccd1; background-color: #ffffff; padding: 5px; border-radius: 8px; box-sizing: border-box;"> | |||
<div style="text-align: center;">[[File:Gorski javor p.jpg|class=mw-fill|style="width: 100%; height: auto; display: block;"|Plod gorskog javora]]</div> | |||
<div style="padding: 5px; text-align: center; font-style: italic; font-size: 0.9em; color: #000000; background: #efebe9 !important;">Plod gorskog javora</div> | |||
</div> | |||
</div> | |||
<div style="flex: 2 1 300px; color: #000000;"> | |||
* <span style="color: #000000;">'''Plod:''' Parne krilate orašice. Za razliku od mleča i klena, krilca gorskog javora su postavljena pod '''oštrim ili pravim uglom''' (u obliku latiničnog slova V), a same kućice sa semenom su potpuno okrugle i ispupčene.</span> | * <span style="color: #000000;">'''Plod:''' Parne krilate orašice. Za razliku od mleča i klena, krilca gorskog javora su postavljena pod '''oštrim ili pravim uglom''' (u obliku latiničnog slova V), a same kućice sa semenom su potpuno okrugle i ispupčene.</span> | ||
=== 🌿 Uslovi za uzgoj i stanište === | === 🌿 Uslovi za uzgoj i stanište === | ||
<span style="color: #000000;">Gorski javor je tipična vrsta brdskih i planinskih predela sa svežom i vlažnom klimom. Slabije podnosi ekstremne letnje suše i preveliku žegu u betonskim delovima grada, pa mu u urbanim sredinama najviše prijaju prostrani parkovi sa dosta slobodnog zemljišta.</span> | <span style="color: #000000;">Gorski javor je tipična vrsta brdskih i planinskih predela sa svežom i vlažnom klimom. Slabije podnosi ekstremne letnje suše i preveliku žegu u betonskim delovima grada, pa mu u urbanim sredinama najviše prijaju prostrani parkovi sa dosta slobodnog zemljišta.</span> | ||
</div> | |||
</div> | |||
<div style="max-width: 600px; margin: 25px 0; padding: 15px; border: 1px solid #bcaaa4; border-left: 5px solid #8d6e63; background-color: #efebe9; border-radius: 4px; color: #000000;"> | <div style="max-width: 600px; margin: 25px 0; padding: 15px; border: 1px solid #bcaaa4; border-left: 5px solid #8d6e63; background-color: #efebe9; border-radius: 4px; color: #000000;"> | ||
| Line 37: | Line 80: | ||
</div> | </div> | ||
</div> | </div> | ||
Revision as of 19:54, 21 June 2026
Gorski javor (Acer pseudoplatanus)
Gorski javor
Acer pseudoplatanus L.
- Porodica: Sapindaceae (ranije Aceraceae)
Gorski javor (poznat i kao javor glunac) je gorostas među javorima i jedno od najvrednijih plemenitih lišćarskih stabala naših planinskih šuma. U prirodi se ponekad sreće i forma f. purpureum, kod koje je naličje listova upadljivo obojeno purpurno-crvenom bojom, za razliku od osnovne vrste čije je naličje bledo ili plavičasto-zeleno.
🌳 Morfologija i rast
- Dimenzije: Može da naraste impresivnih 30 do 40 metara u visinu, sa prečnikom debla koji kod starih primeraka prelazi 2 metra. Razvija široku, visoku i kupolastu krošnju.
- Kora: Veoma je specifična. U mladosti je glatka i svetlosiva, dok u starosti počinje da se ljušti u velikim, tankim ljuskama (slično kao kod platana), otkrivajući narandžasto-smeđe slojeve ispod.
List gorskog javora
- Listovi: Krupni su, podeljeni na 5 plitkih režnjeva čije su ivice tupo nazubljene. Lice lista je tamnozeleno, dok je naličje karakteristično bledo ili plavičasto-zeleno (kod nekih varijeteta čak i purpurno). Za razliku od mleča, peteljka gorskog javora ne sadrži mlečni sok.
🌸 Cvet i plod
- Cvetanje: Cveta u maju, tek nakon što potpuno izlista. Cvetovi su žućkastozeleni i sakupljeni u krupne, viseće grozdaste cvasti, što ga jasno razlikuje od javora mleča čije su cvasti uspravne.
Plod gorskog javora
- Plod: Parne krilate orašice. Za razliku od mleča i klena, krilca gorskog javora su postavljena pod oštrim ili pravim uglom (u obliku latiničnog slova V), a same kućice sa semenom su potpuno okrugle i ispupčene.
🌿 Uslovi za uzgoj i stanište
Gorski javor je tipična vrsta brdskih i planinskih predela sa svežom i vlažnom klimom. Slabije podnosi ekstremne letnje suše i preveliku žegu u betonskim delovima grada, pa mu u urbanim sredinama najviše prijaju prostrani parkovi sa dosta slobodnog zemljišta.
🎻 Zanimljivost: Drvo za vrhunske violine
Drvo gorskog javora je svetlo, fino i svilenkastog sjaja. Posebno su cenjeni retki primerci sa takozvanom „rebrastom” strukturom rasta. To drvo se naziva javor rebraš i predstavlja najskuplji i najtraženiji materijal na svetu za izradu leđa, vrata i stranica vrhunskih gudačkih instrumenata, uključujući i čuvene Stradivarijusove violine.
