Grab
Grab (Carpinus betulus)
| 300px|border|Gusta krošnja običnog graba |
|
Grab
Carpinus betulus L.
|
Grab (obični grab) je izuzetno žilavo i dugovečno listopadno drvo srednje veličine. Naučni naziv roda potiče od starog rimskog imena, dok specifični epitet betulus (brezin) ukazuje na njegovu blisku botaničku srodnost sa brezama.
🌳 Morfologija i rast
- Stablo i kora: Dostiže visinu od 10 do 20 metara. Deblo je prepoznatljiva po tome što je često nepravilno, mišićavo i sa uzdužnim žlebovima. Kora ostaje glatka i svetlosiva čak i kod starijih stabala.
- Koren: Razvija se pretežno radijalno i horizontalno u površinskom sloju zemljišta, formirajući gustu mrežu žilica.
- Listovi: Naizmenični i jajasti. U jesen lišće dobija bleštavo žutu boju, a specifičnost je što suvo lišće često ostaje na granama sve do narednog proleća.
🌸 Cvet i plod
- Cvetanje: Grab je jednodomna biljka. Muški i ženski cvetovi su sakupljeni u neupadljive rese koje se otvaraju u proleće, istovremeno sa listanjem.
- Plod: Mala, tvrda orašica koja je pričvršćena za karakteristični trorežnjeviti listić. Plodovi vise u gustim, svetlozelenim grozdovima i sazrevaju u oktobru.
🌿 Uslovi gajenja i primena
Grab ima umeren rast (oko 35 cm godišnje u visinu). Odlično podnosi duboku senku i orezivanje, zbog čega je, uz šimšir, najbolja domaća vrsta za formiranje gustih, neprobojnih živih ograda i zelenih lavirinta u parkovima.
🪵 Zanimljivost: Gvozdeno drvo i zimska straža
Drvo graba je toliko teško, gusto i tvrdo da se u narodu često naziva „gvozdeno drvo”. Kroz istoriju se koristilo za elemente koji trpe najveća naprezanja — zupčanike na vodenicama, alat i kolske osovine. Još jedna njegova zanimljivost je to što zimi ne opušta lako svoje suvo, smeđe lišće. Ono ostaje na granama da štiti mlade pupoljke od ledenih vetrova i mraza sve dok ga u proleće ne potisnu novi listovi.
